Matcha heeft een bijzondere kwaliteit die vaste theedrinkers opmerken lang voordat ze er een naam voor hebben. De energie komt zonder scherpe randjes. Je aandacht wordt scherper, maar niets jaagt. Veel van dat gevoel wordt toegeschreven aan één stof, een aminozuur dat L-theanine heet, en het is een van de stillere redenen waarom matcha al acht eeuwen zijn plek houdt in het Japanse ritual.
Wat het is
L-theanine is een aminozuur dat in de natuur bijna nergens voorkomt buiten Camellia sinensis, de plant waarvan alle echte thee wordt gemaakt. Het is geen vitamine en geen stimulerend middel. Het is een van de stoffen die het blad aanmaakt terwijl het groeit, en het zorgt voor een groot deel van de hartige diepte van thee: de ronde, bouillonachtige toon die ze in Japan umami noemen. De wrangheid komt van catechinen en de frisheid van cafeïne, maar het zachtere, bijna zoete karakter op je tong is grotendeels de handtekening van L-theanine.
Het gehalte ligt niet vast. Het stijgt en daalt met de manier waarop de plant wordt geteeld, en daar begint matcha zich te onderscheiden van de rest van de theewereld.
Waarom in de schaduw gekweekte matcha er zoveel van bevat
In de weken voor de oogst worden de theestruiken voor fijne matcha afgedekt. Rieten matten of passende doeken worden over de rijen getrokken en houden de planten twintig dagen of langer uit de directe zon. Zonder vol licht zet het blad aminozuren langzamer om in andere stoffen, en L-theanine hoopt zich op in plaats van verbruikt te worden. Dezelfde beschaduwing verdiept het chlorofyl, en daarom heeft ceremonial grade matcha dat levendige, bijna elektrische groen.
Het resultaat is een blad dat ongewoon rijk is aan het aminozuur, en matcha versterkt dat effect nog. Omdat het hele blad steengemalen wordt en daarna in water wordt opgeklopt, in plaats van getrokken en weggegooid, drink je het poeder helemaal op. Er blijft weinig achter in een zeef. Een goed gemaakte kom in de schaduw gekweekte matcha geeft je daardoor in één keer meer van deze stof dan de meeste andere theebereidingen.
Wat het onderzoek echt laat zien
De wetenschap is echt veelbelovend, al is het onderzoek nog niet af, en een eerlijk verhaal moet die twee waarheden tegelijk vasthouden.
De meest consistente bevinding gaat over hersenactiviteit. In werk van Nobre, Rao en Owen, in 2008 gepubliceerd in het Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition, werd L-theanine in verband gebracht met een dosisafhankelijke toename van alfagolfactiviteit, het elektrische patroon dat de hersenen vaak laten zien bij wakkere, rustige aandacht. Onderzoekers beschrijven dit als een verschuiving naar ontspanning zonder slaperigheid, en het biedt een plausibel mechanisme voor de rust waar theedrinkers over vertellen.
Een latere gerandomiseerde gecontroleerde studie van Hidese en collega's, in 2019 gepubliceerd in Nutrients, volgde gezonde volwassenen die vier weken L-theanine namen. De auteurs meldden verbeteringen op verschillende stressgerelateerde metingen, naast vooruitgang op bepaalde cognitieve taken. Het was een bescheiden studie en de auteurs formuleerden hun conclusies voorzichtig, maar het voegde bewijs uit onderzoek bij mensen toe aan wat tot dan toe vooral laboratoriumwaarneming was.
Misschien het meest relevant voor matcha is de combinatie van L-theanine met cafeïne, want thee levert die twee samen en niet los van elkaar. Een studie van Haskell en collega's in Biological Psychology in 2008 vond dat de combinatie de aandacht en reactietijd bij veeleisende taken verbeterde op een manier die geen van beide stoffen alleen betrouwbaar bereikte. Studies suggereren dat de twee elkaar temperen: cafeïne levert de alertheid, L-theanine verzacht de ruwere effecten ervan. Het is een nette verklaring waarom een kom matcha anders voelt dan een kop koffie, en je moet het lezen als een verband dat het bewijs ondersteunt, niet als een belofte van het blad.
Niets hiervan is een geneesmiddel of een claim. De literatuur is bemoedigend en op sommige punten nog wisselend. Wat je eerlijk kunt zeggen, is dat een stof die zich ophoopt in matcha uit de schaduw in serieus onderzoek steeds opnieuw in verband is gebracht met een toestand die de meeste mensen herkennen zodra ze hem voelen.
Waarom het ritual net zo belangrijk is als de stof
Het zou een vergissing zijn om matcha terug te brengen tot zijn chemie. De rust rond een kom matcha komt niet van een aminozuur alleen. Die ontstaat door het doen zelf: het rustig zeven van het poeder, het opgieten van water net van de kook, de paar kalme seconden opkloppen die niets anders vragen dan aandacht. De stof zet misschien een lichamelijke toon, het ritual zet een mentale, en ze komen samen.
Dit is de oudere wijsheid, en die heeft geen voetnoot nodig. Lang voordat iemand een alfagolf mat, werd het maken en drinken van matcha gezien als een manier om te vertragen. De wetenschap is gewoon begonnen om in haar eigen, voorzichtige taal te beschrijven wat het ritual altijd al wist.




